การจัดว่างานเขียนหนึ่งคือเรื่องสั้น ความเรียงหรือบทความนั้น ผมเองก็ยังหาเส้นแบ่งจริงๆ ยากจริงๆ

ขอถามดอนว่าเส้นแบ่งอยู่ตรงไหนครับ

มาดันกระทู้นี้ครับ

ลองหาข้อสรุปกว้างๆ สำหรับเป็นแนวความรู้กันดีไหมครับ มีน้องๆ ถามไถ่กันมาไม่น้อย
และพี่ๆ นักเขียน น้องๆ นักอ่านก็มีกันไม่น้อย

ลองแลกเปลี่ยนและให้ความรู้เป็นวิทยาทานดีไหมครับ

ผมเข้าใจอย่างนี้นะครับว่า งานเขียนทั้งสามประเภทที่ว่ามา มีจุดร่วมเหมือนกันอย่างหนึ่งก็คือ ‘ประเด็น’ หรือพูดให้กว้างกว่านั้นก็คือ ไม่ว่างานเขียนประเภทใด ที่ถูกที่ควรแล้ว ก็ต้องมีประเด็นว่าจะพูดจะสื่อเรื่องอะไร
กล่าวสำหรับเรื่องสั้น ในมุมมองของผมเห็นว่า อย่างน้อยก็ต้องมีพล็อตหรือโครงเรื่อง ต่อให้แอนตี้พล็อต ก็ถือเป็นสกุลหนึ่งของการมีพล็อตแบบไม่แยแส-ใส่ใจพล็อต กระนั้นก็ยังต้องมีกลวิิธีดำเนินเรื่อง มีขั้นตอนของมันเพื่อนำไปสู่จุดจบ ซึ่งลักษณะดังกล่าวนี้ไม่จำเป็นจะต้องปรากฏในความเรียง และบทความ
บทความคืองานเขียนเชิงแสดงทัศนะครับ ใครจะสาธิตด้วยการยกเรื่องเล่ามาประกอบด้วยก็ไม่ใช่เรื่องเสียหาย แต่ท้ายที่สุดแล้วก็เพื่อสื่อแสดงความคิดเห็นของผู้เขียนต่อกรณีใดกรณีหนึ่ง ซึ่งไม่จำเป็นจะต้องเน้นกลวิธีลีลาทางวรรณศิลป์เป็นสำคัญ
ส่วนความเรียงนั้น ผมสังเกตว่ามักจะมีวรรณศิลป์เป็นปัจจัยเกื้อหนุนในการสื่อความค่อนข้างสูง โดยไม่จำเป็นจะต้องเน้นพล็อต หรือมีเรื่องเล่าแต่อย่างใด กระทั่งประเด็นที่ต้องการสื่อนั้นก็ดูจะนิยมอมความ ไม่บอกกันชัดๆ พูดได้ว่า ปล่อยให้ท่านผู้อ่านไปครุ่นคิดพิจารณากันเอาเอง
ยิ่งอธิบายก็ยิ่งเวียนหัวนะครับ ว่าไหม?
ผมเข้าใจว่าเรื่องเหล่านี้ มีท่านผู้รู้เขียนเป็นตำรับตำราไว้ไม่น้อย ลองเข้าไปหาดูที่ศูนย์หนังสือจุฬาฯ น่าจะได้ความรู้ความกระจ่างมากกว่า
ว่ามาทั้งหมดนี้ แค่อาศัยความเข้าใจแบบงูๆ ปลาๆ คงไม่ว่ากันนะครับ

ขออนุญาตเพิ่มเติมอีกนิดนะครับ สำหรับผมแล้ว ถ้าจะพิจารณาว่าชิ้นงานใดเป็นเรื่องสั้น หรือความเรียง กระทั่งบทความ ก็ดูง่ายๆ แค่ว่า มีตัวละครหรือไม่ เล่าผ่านมุมมองของใคร ส่วนบทสนทนานั้นไม่ใช่องค์ประกอบสำคัญที่จะขาดไม่ได้ในเรื่องสั้น อย่างที่บอกไปแล้วนั่นแหละครับว่า เนื่องจากบทความเป็นงานมุ่งเน้นแสดงข้อคิดเห็นโดยตรงของคนเขียน ต่างจากเรื่องสั้น ซึ่งถึงแม้จะเป็นการสื่อความในใจของผู้เขียนต่อกรณีใดหรือหลายกรณีในเนื้องานชิ้นเดียวกัน กระนั้นก็ต้องถือเป็นเรื่องราวของตัวละครมากกว่าจะเหมารวมว่าเป็นทัศนะโดยตรงของคนเขียน พูดให้เวียนหัวยิ่งขึ้นก็เห็นจะต้องบอกว่า ในเรื่องสั้นต้องมี ‘เรื่อง’ เสมอ ซึ่งในงานความเรียงและบทความ ไม่จำเป็นต้องมีส่วนนี้
ความเรียงไม่จำเป็นต้องมีตัวละคร ไม่จำเป็นเลยว่าจะต้องมีเรื่องราว และไม่จำเป็นอีกเช่นกันว่าจะต้องมีบทสนทนา หากพิจารณาจากองค์ประกอบที่ว่ามานี้ ก็คงสังเกตได้ว่างานความเรียงค่อนข้างเปิดกว้างจนเสมือนไม่มีกรอบเกณฑ์ตายตัว อย่างไรก็ตาม ผมยังเห็นว่าลีลาลื่นไหลทางวรรณศิลป์ โวหาร ความเปรียบ จะเป็นปัจจัยชี้ขาดสำหรับงานเขียนประเภทนี้
ว่ามาถึงตรงนี้ก็อาจเกิดคำถามขึ้นมาอีกว่า แล้ว ‘เรื่องเล่า’ ต่างจาก ‘เรื่องสั้น’ อย่างไร? ผมขอพูดเสียทีเดียวเลยแล้วกันนะครับ โดยทั่วไปแล้ว ในตัวเรื่องสั้นจะปรากฏเรื่องเล่าชนิดที่กล่าวได้ว่าจะขาดเสียมิได้ แต่ลำพังเรื่องเล่าก็ยังไม่ใช่เรื่องสั้นในความหมายครบถ้วน มิฉะนั้นก็จะด่วนตีขลุมไปหมดว่าอะไรก็ตามที่มีเรื่องเล่า ล้วนเป็นเรื่องสั้น ขยายความเพิ่มก็ต้องว่า ยังต้องพิจารณาองค์ประกอบต่างๆ ที่พูดมาก่อนหน้านี้ด้วย
สรุปแล้ว ผมมองว่า ทั้งเรื่องสั้นและความเรียง เป็นงานวรรณกรรม แต่บทความไม่ใช่ พูดเช่นนี้กรุณาอย่าตีความว่าเป็นการหมิ่นหยามหรือเห็นค่าบทความด้อยกว่า
เรื่องคุณค่าในงานเขียนเป็นอีกประเด็นหนึ่งต่างหาก ขืนพูดสุ่มสี่สุ่มห้าว่างานประเภทใดเหนือกว่าประเภทใด ไม่น่าจะอยู่ในวิสัยของคนใจกว้างเท่าไร ผมเข้าใจอย่างนั้น

ขอบคุณครับพี่เวียง


เชื่อว่าน้องๆ นักเขียนรุ่นใหม่ๆ หลายคนทีเดียวคงได้ประโยชน์จากการตอบของพี่เวียงหนนี้
เพราะทราบมาว่ามีนักอ่าน นักเขียนรุ่นใหม่ๆ จำนวนไม่น้อยที่เข้ามาอ่านแ่ต่ไม่กล้าตอบ เพราะบอกผมว่ามีแต่รุ่นใหญ่ เขาหรือเธอเป็นแค่คนใหม่ มือใหม่ ไม่กล้าตอบหรือออกความเห็น

ผมเชื่อว่าพี่เวียงคงคิดหมือนผมว่าความเห็นของทุกคนล้วนมีค่า หากมาจากความตั้งใจและจริงใจ

อย่าเขินเลยครับ มาแลกเปลี่ยนกันดีกว่า นะครับ

ใช่ไหมครับพี่และเพื่อนๆ